Czarny bez (Sambucus nigra)



Czarny bez – zastosowanie:

  • angina, zapalenie gardła;
  • zapalenie spojówek;
  • zapalenie brzegów powiek;
  • katar sienny;
  • alergie;
  • hemoroidy
  • zapalenie ucha;
  • gościec;
  • dermatozy;
  • rwa kulszowa, zapalenie nerwu trójdzielnego, migrena (działanie przeciwbólowe)
  • zaburzenia przemiany materii;
  • otyłość;
  • obrzęki;
  • upławy, ropnie, rany, liszaje, czyraki

Kwiat czarnego bzu działa moczopędnie (flawonoidy), napotnie, zwiększa elastyczność i szczelność naczyń krwionośnych (rutyna), zmniejsza ich przepuszczalność zwłaszcza podczas chorób zakaźnych przebiegających z gorączką. Kwiat przedłuża działanie witaminy C, działa ogólniewzmacniająco.

Natomiast owoc czarnego bzu skutecznie i efektywnie usuwa toksyny oraz szkodliwe produkty przemiany materii wydalając je z organizmu wraz z moczem, kałem lub potem, wzmacniając w ten sposób odporność organizmu.

Owoce stosuje się również jako skuteczny środek regulujący wypróżnienie.
Aby uzyskać działanie przeczyszczające należy zastosować nieco większą ilość owoców.
Owoc bzu czarnego działa przeciwbólowo.

Kora czarnego bzu wykazuje silne działanie przeciwobrzękowe, przeciwgorączkowe, przeciwartretyczne, żółciopędne, przyspieszające przemianę materii, odkażające, oczyszczające układ moczowy z piasku i kamieni.

Liść czarnego bzu działa wykrztuśnie, osłaniająco, żółciopędnie, ogólnie wzmacniająco, przeciwobrzękowo, przeciwreumatycznie.
Stosuje się go do oczyszczania krwi z toksycznych substancji. Liść czarnego bzu reguluje metabolizm i leczy otyłość.

Czarny bez – działanie niepożądane:

Żadna część czarnego bzu nie wywołuje szkodliwego działania.

Czarny bez – substancje aktywne:

Kwiaty zawierają:

  • flawonoidy (m.in. rutynę, kwercetynę, astragalinę, izokwercetynę);
  • kwasy wielofenolowe (m.in. kw. kawowy, kw. chlorogenowy);
  • kwasy organiczne (m.in. kw. walerianowy, kw. ferulowy);
  • związki aminowe (m.in. cholinę, etyloaminę, izobutyloaminę);
  • olejek eteryczny ok. 0,03%
  • garbniki;
  • sole mineralne do 9%;
  • nieznany związek potopędny i produkty rozpadu glikozydu;
  • sambunigryny.

W owocach stwierdzono obecność:

  • antocyjanów (trzy heterozydy cyjanidyny);
  • garbników ok. 3%;
  • kwasów wielofenolowych,
  • kwasów organicznych (m.in. kw. jabłkowy);
  • witamin (m.in. witamina C, witaminy z grupy B);
  • pektyn;
  • oraz ślady olejku eterycznego.

Liście zawdzięczają lecznicze działanie obecności takich związków aktywnych jak:

  • sambunigryna;
  • alkaloidy (sambucyna, chryzantemina);
  • garbniki, śluzy;
  • aldehyd glikogenowy i heksanowy;
  • znaczne ilości witaminy C
  • karoten;
  • sole mineralne

W nasionach występują glikozydy cyjanogenne (sambunigryna, prunazyna i holokaina).

 Czarny bez – opis:

Sambucus nigra duży krzew z rodziny (czasami niewielkie drzewo) Przewiertniowatych osiągający 5-6 metrów wysokości.
Liście nieparzystopierzasto złożone, eliptyczne lub podłużne, nierówno piłkowane, szybkoodadające.
Kwiaty małe, białe, silnie i nieprzyjemnie pachnące, zebrane w duże baldachy.
Owoce malutkie (4-6mm), mięsiste, kuliste, ciemnofioletowe, 3-6 nasienne.

Czarny bez rośnie w zaroślach i parkach Europy, w zachodniej i środkowej Azji oraz Ameryce Północnej.

Do celów leczniczych wykorzystuje się kwiaty i owoce.

Kwiatostany zbiera się w czerwcu i suszy rozwieszone w zacienionych i przewiewnych miejscach.
Po wyschnięciu usuwa się szypułki.

Owoce natomiast zbiera się w sierpniu (muszą być bardzo dojrzałe (czarne), ale jędrne).
Suszenie odbywa się w podobnych warunkach jak suszenie kwiatostanów.
Ze świeżo zebranych owoców robi się również soki wykorzystywane raczej do celów leczniczych niż kulinarnych (owoce nie są smaczne).

Czarny bez pozyskiwany do celów leczniczych pochodzi najczęściej ze stanu naturalnego, jednak coraz częściej pojawiają się plantacje bzu czarnego.

Czasami wykorzystywane są również liście oraz kora z korzeni.

 

Piśmiennictwo:
  1.  prof. dr hab. farm. Lamer-Zarawska E., prof. dr hab. med. Kowal-Gierczak B., prof. dr hab. med. J. Niedworok „Fitoterapia i Leki Roślinne”. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007
  2.  „Ziołolecznictwo poradnik dla lekarzy” pod redakcją doc. dra hab. Aleksandra Ożarowskiego Wyd. III PZWL, Warszawa 1982
  3. M. Ashwell, G. Bussel i inn. “Uzdrawiająca moc witamin, minerałów i ziół” Warszawa 2000
  4.  Ben-Erik van Wyk, M. Wink, “Rośliny lecznicze świata “ MedPharm, Polska 2008
  5. Doc. Dr hab. farm. A. Ożarowski, Dr n. farm. W. Jaroniewski: „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” IWZZ, Warszawa 1989
  6. dr Henryk St. Różański „Poradnik fitoterapii”.