Czosnek pospolity (łac.Allium sativum, ang. Garlic, niem. knoblauch )



Czosnek pospolity należy do roślin o najwszechstronniejszym korzystnym działaniu na ludzki organizm, których skuteczność terapeutyczna została bardzo wszechstronnie przebadana i udokumentowana.

Czosnek pospolity – zastosowanie:

wewnętrznie:

  • działa silnie bakteriobójczo na liczne drobnoustroje Gram-dodatnie i Gram-ujemne, m.in. na antybiotykooporne występujące w jelitach podczas biegunek u dzieci;
  • stwierdzono dużą aktywność wyciągów z czosnku przeciw różnym drobnoustrojom, np. na 560 szczepów Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty), w przeważanej części opornych na liczne antybiotyki (tylko 50 szczepów nie reagowało na działanie czosnku);
  • silne działanie na pasożyty wywołujące zakażenie górnych dróg oddechowych;
  • przeciwgrzybiczo;
  • przeciwrobaczo (glisty, tasiemce);
  • owsiki (zwłaszcza u dzieci – najskuteczniej działają lewatywy z sokiem lub wyciągiem z czosnku);
  • czerwonka bakteryjna, czerwonka pełzakowa;
  • biegunki bakteryjne u dzieci;
  • u dzieci i dorosłych w stanach zapalnych dróg oddechowych, przeciwbakteryjnie ( jako kuracja zamiast antybiotykoterapii lub w cięższych stanach jako wspomaganie chemioterapii przeciwbakteryjnej antybiotykami)
  • przeziębienie – działanie antyseptyczne, przeciwwirusowe, wykrztuśne, napotne;
  • choroby układu krążenia – miażdżyca, nadciśnienie, zwiększony poziom cholesterolu,zakrzepica, osłabienie mięśnia sercowego w starszym wieku;
  • profilaktyka zmian starczych w naczyniach krwionośnych;
  • przewlekłe i podostre stany nieżytowe żołądka i jelit (zwłaszcza te pochodzenia zakaźnego);
  • nadciśnienie;
  • reumatoidalne zapalenie stawów;
  • rozedma płuc;
  • przeciwnowotworowo (nowotwór układu pokarmowego, sutka, prostaty);
  • odtruwanie organizmu z pasożytów i toksyn;
  • ochrona komórek przed wolnych rodników i promieniowaniem;
  • osłona wątroby przed lekami i toksynami;
  • odmładzanie i hamowanie procesów starzenia;
  • jako afrodyzjak;

 zewnętrznie:

  • inhalacje w stanach zapalnych gardła, migdałków, tchawicy i krtani;
  • podrażnienie skóry;
  • hemoroidy;
  • źle gojące rany, ropnie, przetoki (nawet u niemowląt);
  • odleżyny;
  • rzęsistkowica, drożdżyca, grzybica pochwy (zewnętrznie i wewnętrznie)

 Czosnek pospolity – działanie niepożądane:

Z punktu widzenia toksykologicznego czosnek jest lekiem zupełnie bezpiecznym, jedynie po dawkach doustnych wielokrotnie większych od leczniczych (ponad 60dag świeżego czosnku dziennie) może nastąpić podrażnienie żołądka, a po dłuższym działaniu miazgi czosnku na skórę, pojawia się zaczerwienienie.

Bóle brzucha występujące po zjedzeniu dużej ilości czosnku są sygnałem istnienia kamicy żółciowej i wskazaniem do gruntownego oczyszczenia wątroby.

Czosnku nie powinno się stosować w ostrym nieżycie żołądka i jelit, w hipotonii, ciężkich chorobach wątroby.

Osoby z niskim ciśnieniem tętniczym nie powinny stosować czosnku w dużych ilościach i regularnie (czosnek obniża ciśnienie krwi).

Pacjenci z chorobą zakrzepową, oczekujący na operację lub stosujący terapię lekami przeciwzakrzepowymi powinni uzgadniać stosowanie czosnku z lekarzem prowadzącym (czosnek może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych i leków na nadciśnienie).

 Czosnek pospolity – substancje aktywne:

Główne związki: Alliina, skordynina – o specyficznych właściwościach czosnku decydują głównie substancje zawierające siarkę, w tym przede wszystkim alliina oraz skordynina A i B (tioglikozydy).
Po rozdrobnieniu czosnku enzym allinaza rozkłada alliinę do kwasu pirogronowego, amoniaku i allicyny (ester alilowy kwasu alilotiosulfonowego) i powstaje charakterystyczny zapach (fitoncydy).
Ajoeny – kolejnymi metabolitami są ajoeny (formy Z i S) będące inhibitorami agregacji płytek krwi.

Czosnek zawiera również duże ilości witamin i składników mineralnych jak np.

  • Fosfor – pobudza wydzielanie hormonów, działa ochronnie na serce, jest niezbędny do prawidłowej pracy układu nerwowego
  • Potas – wzmacnia śledzionę i wątrobę, pobudza sekrecję soków żołądkowych, usprawnia procesy myślowe
  • Siarka – chroni komórki przed toksynami, poprawia krążenie
  • Selen – wzmacnia system immunologiczny, spowalnia procesy starzenia, wpływa korzystnie na męską potencję
  • German – odtruwa, spowalnia procesy starzenia, chroni przed szkodliwym promieniowaniem
  • Wapń i magnez – dostępnie łącznie wzmacniają kości i stawy, zmniejszają podatność na stres, poprawiają zdolności intelektualne, wzmacniają odporność organizmu
  • Żelazo – usuwa senność i zmęczenie, wzmacnia kondycję fizyczną i psychiczną, wspomaga wzrost
  • Sód – reguluje objętość płynów ustrojowych, wraz z potasem (obecnym w czosnku w odpowiednich proporcjach z sodem) Pomaga utrzymać prawidłową regulację kwasowo-zasadową ustroju (razem z potasem i chlorem), zwiększa wydzielanie soków trawiennych
  • Witaminy grupy B – wzmacniają, odświeżają mózg, relaksują, pomagają zasnąć, podnoszą odporność, wzmacniają efektywność wysiłku fizycznego, odmładzają skórę, poprawiają sprawność widzenia.
  • Witaminy A i C – niezbędne w wielu funkcjach organizmu, podnoszą odporność, likwidują wolne rodniki tlenowe, a przez to spowalniają procesy starzenia komórki

Przytoczona powyżej lista oczywiście nie wyczerpuje tematu substancji aktywnych zawartych w czosnku.

 Czosnek pospolity – opis:

Czosnek jest byliną wieloletnią kwitnącą od lipca do sierpnia.
Podziemna cebula składa się z licznych cebulek (ząbków) rosnących w grupach i otoczonych białymi łuskami okrywowymi.
Z cebuli wyrasta łodyga z obejmującymi ją pochwiastymi liśćmi.
Na szczycie łodygi wyrasta kwiatostan różowo-białych kwiatów.
Owocem jest torebka. Czosnek rozmnaża się wegetatywnie z cebulek, które tworzą się w kwiatostanie.
Drugim sposobem rozmnażania jest dzielenie cebuli podziemnej. Czosnek jest rośliną uprawianą powszechnie i występuje wyłącznie w formie uprawnej.

Surowcem są świeże cebule zwane główkami czosnku.

 

 

Piśmiennictwo:
  1. Prof. dr nauk med. Valeria Sedlak –Vadoc „Paraprotex” Nutrition& Health rocznik 9, nr3  VI 2006
  2. Ben-Erik van Wyk, M. Wink, “Rośliny lecznicze świata “ MedPharm, Polska 2008
  3. „Ziołolecznictwo poradnik dla lekarzy” pod redakcją doc. dra hab. Aleksandra Ożarowskiego Wyd. III PZWL, Warszawa 1982
  4. prof. dr hab. farm. Lamer-Zarawska E., prof. dr hab. med. Kowal-Gierczak B., prof. dr hab. med. J. Niedworok : „Fitoterpia i Leki Roślinne”. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007
  5. Doc. Dr hab. farm. A. Ożarowski, Dr n. farm. W. Jaroniewski: „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” IWZZ, Warszawa 1989